Kwaliteitsnetwerken
Het kwaliteitsnetwerk is een methode om kwaliteit van zorg te verhogen waarbij leren van elkaar voorop staat. De kracht van het kwaliteitsnetwerk is dat deelnemers geïnspireerd worden dooreen kijkje bij een ander in de keuken. En dit mee kunnen nemen naar hun eigen instelling. De toon is positief en de nadruk ligt op laagdrempelig contact, onderlinge verbinding, gezamenlijkheid en vertrouwelijkheid.
Parels en oesters
Het delen van kennis en van elkaar leren staat voorop. Het kwaliteitsnetwerk is heel nadrukkelijk geen audit. De reviewteams gaan op zoek naar tops en tips die we parels en oesters noemen. Een parel is een kwaliteit van een instelling waarvan wij ons kunnen voorstellen dat een andere instelling die ook wil hebben. Een oester is iets wat een instelling beter kan doen, een uitdaging om aan te werken.
Methodiek
Het kwaliteitsnetwerk is een methode om kwaliteit van zorg te verhogen waarbij leren van elkaar voorop staat. Het is een cyclische methode, die start met het gezamenlijk bepalen van standaarden waarop professionals van instellingen met elkaar in gesprek gaan. Op basis van de uitkomsten van de zelfreview en reviewdagen gaat men aan de slag met verbeteringen en evaluatie, om vervolgens weer een nieuwe cyclus te starten. Hieronder staan de zeven verschillende stappen van de cyclus uitgelegd.
Standaarden bepalen
De cyclus start met het bepalen van standaarden. De standaarden beschrijven wat de instellingen in de netwerken verstaan onder goede kwaliteit van forensische zorg. De standaarden worden ingedeeld onder een aantal domeinen en bieden de aanleiding voor het gesprek en het leren van elkaar in het kwaliteitsnetwerk. Deze domeinen en standaarden worden per kwaliteitsnetwerk geformuleerd.
Naast de standaarden is er ieder jaar een aanvullend thema om over uit te wisselen. Een thema is een onderwerp dat in het veld speelt waar nog geen standaard over geformuleerd is. De informatie die hierover verkregen wordt, kan input vormen voor het ontwikkelen van nieuwe standaarden.
Zelfreview
Op basis van de opgestelde standaarden, vullen alle instellingen de zelfreview in. In de zelfreview bespreken en beschrijven instellingen hoe zij scoren op de standaarden. De score geeft aan in hoeverre de instelling zelf vindt dat er al voldaan wordt aan de standaard. Bij iedere standaard geeft de instelling een toelichting bij de score en een omschrijving van hoe er invulling wordt gegeven aan de standaard in de praktijk.
Reviewdag
Op de reviewdag bezoekt een reviewteam de instelling. In verschillende gespreksrondes gaat het reviewteam in gesprek met mensen uit diverse disciplines, waaronder cliënten. Het reviewteam bestaat uit vier tot zes mensen met diverse functies uit verschillende instellingen en de projectcoördinator van het EFP. Centraal staat de vraag: ‘Hoe doen jullie dat hier?’ De reviewers zoeken naar succesverhalen, goede voorbeelden, mogelijke uitdagingen en verbeterpunten. Aan het einde van de dag formuleren zij een set parels en oesters, die zij terugkoppelen aan de instelling.
Instellingsrapport
De projectcoördinator van het EFP stelt op basis van eigen aantekeningen en de aantekeningen van de reviewers het instellingsrapport op. Hierin staan onder andere de parels en oesters en een uitwerking van de standaarden en het thema op basis van de zelfreview en de reviewdag.
Landelijk rapport
Na afronding van alle reviewdagen en instellingsrapporten, wordt het landelijk rapport door het EFP opgesteld. Hierin bespreken we de uitkomsten van de cyclus; de sterke kanten en de uitdagingen. In het landelijk rapport koppelen we de uitdagingen en verbeterpunten zoveel mogelijk aan tips en adviezen. Om makkelijk in contact met elkaar te komen en verdieping te vragen, vind je in het rapport een lijst met parels en daarbij horende contactgegevens. Er wordt ook een bestuurlijke reflectie op het landelijk rapport georganiseerd, waarbij op bestuurlijk en/of strategisch niveau gereflecteerd wordt op de uitkomsten en de methodiek.
Reflectie en actie
In de reflectie- en actiefase wordt stilgestaan bij de vraag ‘wat hebben we geleerd uit deze cyclus?’. Tijdens deze fase gaan de instellingscoördinatoren aan de slag met het instellingsrapport. Zij delen het rapport met collega’s in de instelling en bespreken het aan de hand van de volgende vragen: herkennen wij dit? Waar willen wij mee aan de slag? Wat halen wij hieruit? Welke ambitie hebben we, gezien onze doelgroep en context?
Landelijke dag
Als afsluiting van de cyclus vindt een feestelijke landelijke dag plaats. Het doel van de dag is leren van elkaar, inspiratie opdoen en eventueel gezamenlijk nieuwe oplossingen bedenken voor gedeelde uitdagingen.
De kracht van het kwaliteitsnetwerk is dat deelnemers geïnspireerd worden door een kijkje bij een ander in de keuken en dit mee kunnen nemen naar hun eigen instelling. De toon is positief en de nadruk ligt op laagdrempelig contact, onderlinge verbinding, gezamenlijkheid en vertrouwelijkheid.
Het kwaliteitsnetwerk is gebaseerd op gelijkwaardigheid en vertrouwelijkheid. De cliënt is partner in de kwaliteitsverbetering, door deel te nemen aan de reviewdag.
De methodiek van de kwaliteitsnetwerken zoals ondersteund door het EFP, hanteert de volgende uitgangspunten:
1. Het kwaliteitsnetwerk is door en voor forensische zorginstellingen
In een kwaliteitsnetwerk verenigen forensische zorgaanbieders van gelijkgestemd zorgaanbod zich. Er is geen inmenging van buitenaf.
2.Het kwaliteitsnetwerk omvat alle lagen van de instellingen
Alle disciplines zijn betrokken, van het primaire proces tot aan het management. Ook cliënten maken deel uit van het kwaliteitsnetwerk.
3.Gelijkwaardigheid en vertrouwelijkheid
Het kwaliteitsnetwerk is gebaseerd op gelijkwaardigheid. Iedereen heeft met eigen kennis en ervaring een waardevolle bijdrage aan de gesprekken. Wat medewerkers, cliënten en reviewers vertellen en horen tijdens de gesprekken wordt vertrouwelijk behandeld en wordt niet gedeeld met derden. Het instellingsrapport is alleen bestemd voor de bezochte instelling zelf. De parels worden wel breed gedeeld.
Deze vertrouwelijkheid en gelijkwaardigheid waarborgen dat deelnemers tijdens de reviewdag open kunnen zijn, ook over de zaken die zij voor verbetering vatbaar vinden.
4. Cultuur
De toon van de review is positief en nieuwsgierig. De kracht van een kwaliteitsnetwerk is dat deelnemers enthousiast en geïnspireerd worden door bij elkaar in de keuken te kijken. Dit drijft kwaliteitsverbetering binnen het kwaliteitsnetwerk: inspiratie en van elkaar willen leren. De nadruk ligt op laagdrempelig contact, onderlinge verbinding, gezamenlijkheid en plezier.
5. Gezamenlijk opgestelde standaarden als aanleiding tot het gesprek
De deelnemende instellingen bepalen samen de standaarden voor het kwaliteitsnetwerk. De standaarden geven weer wat de instellingen beschouwen als belangrijke aspecten voor goede forensische zorg binnen de deelnemende instellingen. De standaarden leggen de lat hoog: het zijn ambitieuze standaarden, geen minimale eisen. Er wordt een beperkt aantal standaarden gekozen om ervoor te zorgen dat er op de reviewdag ruimte is voor een diepgaand gesprek. Het is niet de bedoeling dat het een allesomvattende set is over alle aspecten van kwaliteit. Primair zijn de standaarden aanleiding voor een gesprek binnen het kwaliteitsnetwerk.
6.Instellingen zijn zelf verantwoordelijk voor implementatie en verbeterplannen
Instellingen beslissen zelf welke acties er voortkomen uit het instellingsrapport en met welke oesters ze aan de slag gaan. Het EFP faciliteert en stimuleert in deze fase de verbinding, uitwisseling en implementatie, zodat ook in dit proces van elkaar geleerd wordt.
7.Deelname is niet vrijblijvend
Deelname aan een kwaliteitsnetwerk is een keuze maar niet vrijblijvend. Van organisaties wordt verwacht dat zij zich committeren aan de gehele cyclus. De inzet van de deelnemende organisaties is bepalend voor de meerwaarde van het kwaliteitsnetwerk.
Adviesraad
De adviesraad bestaat uit een multidisciplinaire afspiegeling uit de deelnemende instellingen en formuleert de standaarden en het thema. De adviesraad geeft advies aan de stuurgroep bij de doorontwikkeling van de methodiek.
Instellingscoördinator
De instellingscoördinator (ICO) is binnen de instelling de verbindende schakel tussen de instelling en het EFP en is het eerste aanspreekpunt voor vragen binnen en aan de instelling. De ICO stroomlijnt het proces binnen de instelling zoals beschreven in de cyclusstappen. Daarnaast is de ICO de ambassadeur voor het kwaliteitsnetwerk.
Reviewteam
Het reviewteam is een multidisciplinair samengesteld team van medewerkers en cliënten uit de verschillende instellingen in het netwerk. De reviewers bespreken voorafgaand aan de reviewdag de zelfreview van de instelling waar zij op bezoek gaan. Tijdens de reviewdag reflecteren ze op de uitdagingen en kwaliteiten van de instelling en komen zo tot een aantal parels en oesters. Elke reviewer brengt zijn eigen unieke perspectief mee.
Stuurgroep
De stuurgroep is de formele opdrachtgever van het kwaliteitsnetwerk. De stuurgroep is beslissingsbevoegd over de hoofdlijnen, al dan niet met inachtneming van de adviezen van de adviesraad en de overkoepelende stuurgroep. De stuurgroep stelt de standaarden en het thema vast. In de stuurgroep nemen onder anderen bestuurders, managers en beleidsadviseurs uit de deelnemende instellingen plaats.
Overkoepelende stuurgroep
De overkoepelende stuurgroep heeft als doel om met lerende netwerken op bestuurlijk niveau af te stemmen om kruisbestuiving te bereiken, ontwikkelingen vorm te geven en uit te wisselen over uitkomsten. De overkoepelende stuurgroep heeft geen beslissingsbevoegdheid.
Expertisecentrum Forensische Psychiatrie (EFP)
Het EFP voert het projectmanagement uit en ondersteunt in de opzet en uitvoering van de verschillende lerende netwerken. Wij zijn onder andere betrokken bij:
- Organiseren en ondersteunen van de stuurgroep- en adviesraadbijeenkomsten
- Plannen van reviewdagen en werkbezoeken
- Voorbereiden van reviewteams
- Ondersteunen van de reviewdagen en werkbezoeken
- Opstellen van rapporten
- Organiseren en coördineren landelijke dag
Sinds 2014 faciliteert en begeleidt het Expertisecentrum Forensische Psychiatrie (EFP) de kwaliteitsnetwerken binnen het forensische zorgveld. Het kwaliteitsnetwerk is een van oorsprong Engelse methode die is vertaald naar de Nederlandse forensische context.